Hoogfeest van Pasen 2017

Bijzondere en feestelijke muziek

Op Paaszondag 16 april zal de door HMR verzorgde Latijnse Hoogmis in de Gertrudiskerk in Bergen op Zoom plaatsvinden om 9.30 uur. Zoals gebruikelijk wordt de viering op deze feestdag muzikaal verzorgd met koor, instrumentalisten en solisten. Voorgangers zijn pastoor Paul Verbeek en diaken Jan Foesenek.

Dit jaar klinkt muziek van de Spaanse componist Francisco Valls (ca. 1672-1747), van wie HMR in het verleden onder leiding van Hans Smout al een aantal grote werken heeft uitgevoerd. Dat waren zonder uitzondering composities die al drie eeuwen niet meer hadden geklonken en waarvan HMR de première in de huidige tijd op het conto kon schrijven.

De Missa Scala Aretina die op 16 april aanstaande op het programma staat is gecomponeerd voor hoogtijdagen in de kathedraal van Barcelona en het is ook de bekendste werk van deze componist. Het wordt tegenwoordig door specialistische ensembles wereldwijd regelmatig op het concertprogramma gezet. De uitvoering in Bergen op Zoom is echter de eerste die weer in een liturgische context plaatsvindt.

De Mis is in 1702 geschreven voor drie vocale koren, strijkers en continuo met harp en orgel, maar de instrumentale bezetting is later verder uitgebreid. Recent onderzoek door Koert Damveld heeft aangetoond dat Valls in 1706 gebruik maakte van musici van het Weense keizerlijk hof, die gedurende de Spaanse Successieoorlog in Barcelona gevestigd waren en het gevolg van de Oostenrijkse troonpretendent. Er werden hobo’s toegevoegd evenals zeer virtuoze trompetpartijen en waarschijnlijk ook pauken. Alle partijen die drie eeuwen geleden door de musici werden gebruikt, zijn in handschrift bewaard gebleven en opnieuw in partituur gebracht door HMR-lid Rob Daane. Alleen de paukenpartijen moesten worden gereconstrueerd. Daarbij kon een andere mis van Valls uit 1706, waarvan wel paukenpartijen zijn overgeleverd, als voorbeeld genomen worden.

Naast de misdelen Kyrie, Gloria, Sanctus en Agnus Dei wordt ook de paassequens (het gezang dat met Pasen volgt op het Alleluia) Victimae pascali laudes van Francisco Valls uitgevoerd, dat dezelfde bezetting heeft als de Mis. Het bijzondere hierbij is dat dit werk voor het eerst in ruim driehonderd jaar weer wordt uitgevoerd en bovendien precies op de plaats waar het thuishoort in de liturgie, direct voorafgaande aan de lezing van het paasevangelie. Het gregoriaanse proprium wordt verzorgd door de schola cantorum van HMR onder leiding van Christian Blaha en de viering wordt als vanouds besloten met het Hallelujah uit The Messiah van Händel.

Solistische medewerking wordt verleend door Suus Lichtendahl, Mairi Paterson en Erica Eijkman (sopraan), Marja de Waard en Monique Jimkes (alt), Maresh Boel (tenor) en Rob Daane (bas). De continuo-begeleiding is in handen van Henriëtte Wirth (barokharp), Toine Jimkes (orgel) en Hans Kuerten (cello). Janno den Engelsman bespeelt het Ibach-orgel. De algehele muzikale leiding is in handen van Koert Damveld.

Share Button

Passie-cantatedienst

Dertig jaar passiemuziek door HMR

Op de ochtend van palmzondag 1987 werd de pas gerestaureerde Gertrudiskerk in Bergen op Zoom door bisschop Ernst ingezegend en in gebruik genomen. Op dezelfde avond werd ’s avonds door HMR met solisten, koor en instrumentalisten een programma met passiemuziek ten gehore gebracht, waarbij ook het nieuwe Klop-kistorgel werd ingespeeld. In de loop van de tijd heeft de jaarlijkse passie-uitvoering de vorm gekregen van een oecumenische cantatedienst en de vijfde zondag van de veertigdagentijd –twee weken voor Pasen– werd de vaste dag van uitvoering. Dit jaar is dat zondagmiddag 2 april om 16.00 uur. Voorgangers zijn pastoor Paul Verbeek en ds. Bert ten Kate. De muzikale leiding van solisten, koor en instrumentalisten heeft Koert Damveld. Organisten zijn Toine Jimkes (continuo) en Janno den Engelsman, begeleiding van de samenzang en zelfstandig orgelspel.

De kern van het programma wordt gevormd door het Stabat Mater, een van de meest geliefde werken van de Italiaanse componist Antonio Caldara (1670-1736). Caldara was in die tijd een van de beroemdste componisten van Europa en werkzaam aan het keizerlijk hof in Wenen. Hij componeerde dit werk rond 1725 op het middeleeuwse gedicht over de smart van Maria bij de kruisdood van haar Zoon. Het was bedoeld voor de liturgie op de dag van Onze Lieve Vrouw van Zeven Smarten, maar waarschijnlijk ook voor uitvoering tijdens de kruisweg op Goede Vrijdag. Het werk is muzikaal opgedeeld in vijftien delen, waardoor er voorafgaand aan elk van de veertien kruiswegstaties, en tenslotte ook na de laatste statie steeds een deel van het Stabat Mater kan klinken. In deze vorm zal HMR dit werk op 14 april om 15.00 uur in de Gertrudiskerk nogmaals laten klinken bij gelegenheid van de kruisweg.

Naast muziek uit de katholieke liturgie kinken er twee werken uit de protestantse traditie: het motet O Jesu Christ, meins Lebens Licht (ca. 1736) van Joh. Seb. Bach (1685-1750) en O Haupt voll Blut und Wunden (1830), het derde deel van de gelijknamige koraal- cantate van Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847). Hoewel deze werken een eeuw na elkaar zijn ontstaan hebben ze veel met elkaar gemeen. Ze zijn beide gebaseerd op oude koraalmelodieën en voorzien van teksten uit de vroege zestiende eeuwse lutherse traditie.

Wat betreft de vorm is het vooral opvallend dat in beide werken de versregels worden afgewisseld met instrumentale passages, waardoor deze werken soms ook als koraalfantasie worden aangeduid. Bach voorzag O Jesu Christ, meins Lebens Licht aanvankelijk van een instrumentatie voor een uitvaartprocessie in de buitenlucht, maar paste het later aan voor uitvoering in de kerk. Mendelssohn componeerde zijn koraal in de periode dat hij Bach net had herontdekt en ook de Matthaüspassion had uitgevoerd, waarin O Haupt voll Blut und Wunden juist zo’n centrale plaats heeft.

De gebruikte kerkingang voor de dienst is die aan de zijde van de Kerkstraat. De bezoekers zijn vrij om aan het eind van de dienst een bijdrage doen in de gemaakte kosten.

Share Button

Orgelconcert door Ignace Michiels

Op zaterdag 11 maart zal in het concertaanbod van de Gertrudis Cultuurstichting in de Gertrudiskerk te Bergen op Zoom een orgelconcert plaatsvinden, gegeven door de bekende Belgische organist Ignace Michiels. Hij bespeelt de 3 rijksmonumentale orgels van de “Orgeltuin Gertrudiskerk”.

Het programma wordt geopend aan het “het Vlaamse orgel”, gebouwd rond 1730/40 door de Belgische orgelbouwer Louis II Delhaye. Michiels speelt op dat orgel van de Belgische componist Abraham Van den Kerckhoven (1627-1673) een Preludium en fuga in d klein. Aan het Rogier-orgel, in 1857 gebouwd door de Bergen op Zoomse schrijnwerker en orgelbouwer Cornelis Rogier, vervolgens “Aria della Balletto” van Girolamo Frescobaldi (1583-1643) . Het grote monumentale Ibach-orgel wordt door Ignace Michiels (geb. Brugge 1963) bespeeld in veruit het grootste gedeelte van het programma. Van de grote orgelcomponisten J.S. Bach en Felix Mendelssohn-Bartholdy klinken resp. de Dorische Toccata BWV 538 en van de laatste een Andante met Variaties en uit de Sonate III opus 98, “Con moto maestoso” en “Andante tranquillo”.

Het Ibach-orgel (1864) klinkt op zijn allerbest in (laat-)romantische muziek waarmee het verdere programma geheel wordt gevuld. Duitsland, Italië, Frankrijk, België en Engeland worden vertegenwoordigd door grote orgelcomponisten: achtereenvolgens zijn Joseph Rheinberger, Marco Enrico Bossi, Alexandre Guilmant, Théodore Dubois, Joseph Callaerts en William Ralph Driffil de componisten die een in een bonte afwisseling de rijkdom van het Ibach-orgel tot zijn volle recht laten komen.

Ignace Michiels studeerde orgel, piano en klavecimbel aan de conservatoria van Brugge, Leuven en Gent. Zijn opleiding verrijkte hij met studies in Dallas (VS), in Brussel bij Herman Verschraegen en in Parijs bij Odile Pierre waar hij de Prix d’Excellence verwierf. Michiels was en is dirigent van verschillende koren. Sinds 1991 is Michiels titularis-organist van de Sint-Salvatorskathedraal van Brugge en organisator van het Kathedraalfestival Brugge. Zijn veelzijdigheid blijkt alleen al uit het programma dat hij op dit concert in Bergen op Zoom laat horen! Momenteel doceert Ignace Michiels aan de conservatoria van Brugge en Gent. Hij geeft masterclasses en zetelt in jury’s van internationale orgelconcoursen. Daarnaast maakte hij diverse cd- en radio-opnames, concerteerde wereldwijd en werd in 2009 bekroond met de Prijs van de Sociaal-Culturele Raad van de stad Brugge,

Voor concertbezoekers is er talrijke informatie over orgels aanwezig, over de orgels van de “Orgeltuin Gertrudiskerk” in het bijzonder en voorts natuurlijk m.b.t. de “Vrienden van het Ibach-orgel”. Inmiddels zijn er van het Ibach-orgel al een aantal orgel-cd’s verschenen die men ook kan aanschaffen.                                                                                                                                            Het concert begint om 16.00 uur. De gebruikte kerkingang is die aan de zijde van de Kerkstraat. De entreeprijs bedraagt € 8,—; voor Vrienden van het Ibach-orgel € 4,—.

Share Button

In memoriam Adriaan van Roode

Op maandag 30 januari, daags na zijn 79e verjaardag, overleed Adriaan van Roode, een man die in onze parochie en daarbuiten zo’n  markante plaats heeft ingenomen. De vele activiteiten die hij in Bergen op Zoom, de geboorteplaats van zijn vrouw Gertrude, sinds zijn pensionering in de afgelopen 15 jaar heeft ondernomen, sluiten aan bij alles wat hij, samen met haar tot 2001, “boven de rivieren”, al had gedaan.

Het echtpaar Van Roode woonde nog maar korte tijd in Bergen op Zoom en ik herinner me het moment dat Adriaan zich in 2002 als koorlid aanmeldde met daarbij de vraag of hij zingend iets voor HMR kon betekenen. Eén van de eerste dingen waarnaar hij vroeg was of ik me nog kon herinneren dat HMR bij hun huwelijksviering in de Lourdeskerk gezongen had. We zouden de Kleine Orgelmesse van Haydn gezongen hebben; in die tijd zongen we vaak “elders”, en genoemde mis behoorde en behoort nog steeds tot het standaardrepertoire. Ik kon daarom ook niet volmondig “ja” op die vraag antwoorden. Maar voor HMR bleek hij een bijzondere aanwinst. Eerstens als mens zoals hij was, warm, hartelijk en belangstellend. Bovendien een safe tenor met een bijzondere vaardigheid in het zingen van gregoriaans en met grote kennis van deze meest specifieke liturgische muziek. Maar ook breder: ik zie hem nòg zingend staan “stralen” tijdens de uitvoering van een Coronation-Anthem van Händel tijdens het Kerstconcert 2002.

Al staat de huwelijksviering van Adriaan en Gertrude me niet meer helder voor de geest, de erop volgende jaren des te meer. Zo was Adriaan van 2004 tot 2013 een gewaardeerd lid van het Algemeen Bestuur van HMR. In 2005, bij de herdenking van het 500e sterfjaar van de componist Jacob Obrecht, was hij de motor achter een tentoonstelling in het Markiezenhof rondom de beroemde stadgenoot. Hij was vanaf de jaren daarna een kritisch mede-samensteller van de adventsviering Lessons and Carols. Hij droeg binnen HMR zorg voor tekst- en programmaboekjes voor reguliere en bijzondere vieringen en concerten. Als neerlandicus en door zijn brede kennis van talen, grammatica, liturgie en gregoriaans in combinatie met zijn perfectionistische instelling, was hij altijd een zeer betrouwbare bron en vraagbaak binnen HMR. Alles moest bij een purist als Adriaan niet alleen tekstueel kloppen, maar ook muzikaal-liturgisch. Hij was tot op het laatst veelvuldig inzetbaar als zanger bij en coördinator van de cantor-diensten die in de Gertrudiskerk en de tehuizen plaatsvinden.

Zijn verdiensten voor het parochiewerk in den breedte was daarnaast heel divers: Adriaan maakte een aantal jaren deel uit van de voormalige PKC, de Contactgroep, de Commissie Beheer Gertrudiskerk, het Liturgisch Beraad en tot op het laatst van de redactie van inZOOMen. Met uiterste precisie werden door Adriaan de teksten van de ingebrachte artikelen geredigeerd. Ook was hij, samen met Gertrude, de laatste jaren acoliet bij uitvaarten die in de Gertrudiskerk plaatsvonden.

De Gertrudis Cultuurstichting mocht zowel van de bestuursleden Adriaan én Gertrude profiteren. De presentatie van het boekwerkje “Twaalf ambachten, één familie” op initiatief van de Gertrudis Cultuurstichting rondom het Rogier-orgel, vond plaats op 14 oktober j.l. Voor het grootste gedeelte was het geschrift tot stand gekomen door, zoals zo vaak, team-work van Adriaan en Gertrude (transcriptie). Het was een gelegenheid voor Adriaan waar hij nog vóór zijn ziekte ten volle van heeft kunnen genieten. Eerder was hij ook redactielid van het boek “Een magtig Toonwerk”, een monografie naar aanleiding van de restauratie van het Ibach-orgel. Deze boeken werden uitgegeven in samenwerking met de Geschiedkundige Kring van Stad en Land van Bergen op Zoom.

Als redactielid en mede-auteur van het boekwerkje “24 Bergse Vromen” naar aanleiding van Bergen op Zoom 800 jaar stad, in 2012 tot stand gekomen door samenwerking van de Protestantse Gemeente en de Katholieke parochie, kon hij zich ten volle uitleven in het schrijven van bijdragen en in het redigeren van ingebrachte artikelen van anderen.

Ook de afscheidsviering op 4 februari in de Gertrudiskerk heeft Adriaan in de weken voor zijn overlijden geredigeerd en zijn wensen in het bijzonder aan Gertrude en zoon Steven kenbaar gemaakt. HMR heeft van harte daaraan gevolg gegeven, dankbaar voor wie hij was en om wat hij voor de kerk en de muziek heeft betekend. We zullen hem node missen en wensen Gertrude, kinderen en kleinkinderen veel sterkte toe.

Dat Adriaan moge rusten in vrede.

pap 21-03-2014

Rede van Hans Smout, uitgesproken in crematorium Zoomstede

Share Button

Misverzorging door Musica Cordis

Op zondagmorgen 12 februari verzorgt het Zeeuwse Kamerkoor “Musica Cordis” o.l.v. Hans Smout in het aanbod van de Gertrudis Cultuurstichting (GCS) in de Bergse Gertrudiskerk een muzikaal  bijzonder verzorgde Eucharistieviering. Voorganger is pastoor Paul Verbeek.

De viering wordt verzorgd met door allen mee te zingen Nederlandse liturgische muziek begeleid door organist Toine Jimkes aan het (Ibach-)orgel én met bijzondere, zeldzaam uitgevoerde koormuziek.

De vaste misgezangen zijn genomen uit de Cantus Missae opus 106 in Es voor twee vierstemmige koren a capella van Josef Rheinberger, een veelzijdig en succesvol componist die in 1839 in Vaduz (Liechtenstein) werd geboren, in Duitsland werkzaam was en in 1901 in München overleed. Daarnaast wordt gezongen het in 2001 geschreven “Ubi Caritas” van de in 1978 in Noorwegen geboren componist Ola Gjeilo. Het is een eigentijds, maar zeer toegankelijk en sfeervol werk.

De viering begint om 9.30 uur en de gebruikte kerkingangen zijn die aan de Zuivelstraat en aan de Kerkstraat.

Share Button

Winterconcert

Concert voor Blazersensemble en orgel

In het muziekaanbod van de GCS (Gertrudis Cultuurstichting) is er op zaterdagmiddag 28 januari om 16.00 uur het eerste concert van het nieuwe jaar. Vonden de meeste concerten in het verleden vaak ook plaats op zondag, wellicht is op zaterdag een breder publiek bereikbaar. Vandaar op deze laatste zaterdag van januari dit “winterconcert” als verlaat nieuwjaarsconcert alsnog! Behalve door Janno den Engelsman aan het Ibach-orgel wordt medewerking verleend door het Bergen op Zooms Blazers Ensemble o.l.v. Rien de Jongh.

Door de concertgevers is een afwisselend programma samengesteld met muziek voor blazersensemble, voor orgelsolo én voor blazers en orgel gezamenlijk. In een rijke afwisseling klinkt voor blazersensemble muziek van o.a. Bach, Mozart, Debussy en Elgar, maar ook van Erwin Leijs (geb. 1972), docent aan het CKB en tevens als componist bijzonder verdienstelijk actief! Voor orgelsolo is er eveneens muziek van Erwin Leijs en voorts onder meer het “Troisième Choral in a” van César Franck (1822-1890). Bovendien ook verrassende muziek van de Middelburgse organist/componist Margaretha Christina de Jong (geb. 1961) en de befaamde Sortie in Es van L.J.A. Lefébure-Wély (1817-1869), jawel, bedoeld ter afsluiting van een kerkdienst!! Het concert wordt geopend met “Jesu, nun sei gepreiset” van J.S. Bach voor blazers en orgel gezamenlijk en besloten door het eveneens gezamenlijk gespeelde “De grote poort van Kiev” uit de beroemde “Schilderijententoonstelling” van Modest Moussorgsky (1839-1881).

Organist Janno den Engelsman, organist-titularis van de Bergse Gertrudiskerk, studeerde aan het Rotterdams Conservatorium en later aan het Utrechts Conservatorium tevens  klavecimbel en beiaard. In Bergen op Zoom, Zierikzee en Middelburg vervult hij de functie van stadsbeiaardier en hij is in genoemde plaatsen vaak wekelijks dan wel ten minste regelmatig te beluisteren en geeft daar en elders regelmatig beiaardconcerten.

Dirigent Rien de Jongh is vanaf 2004 dirigent van het in 1969 ontstane Bergen op Zooms Blazers Ensemble dat regelmatig optrad bij herdenkingen, erediensten, recepties en concerten zoals deze middag. Rien de Jongh studeerde aan het Brabants Conservatorium de hoofdvakken accordeon en koordirectie met als bijvakken orkestdirectie en orgel. Daarnaast is hij een verdienstelijk pianist, fagottist en cellist. Hij was als dirigent dan wel als instrumentalist aan diverse vocale en instrumentale ensembles verbonden.

De toegang voor het concert bedraagt € 8,—; voor Vrienden van het Ibach-orgel € 4,—. Na afloop van het concert is er voor de concertbezoekers een Nieuwjaarstreffen met glühwein dan wel chocomel samen met de Vrienden van het Ibach-orgel en met het bestuur van de Gertrudis Cultuurstichting.

Share Button